ประธานาธิบดีเม็กซิโกจ่อฟ้องชายที่ล่วงละเมิดทางเพศ สู่ภาพสะท้อนปัญหาสังคมที่ผู้หญิงเม็กซิโกเผชิญ

ในวันที่ 5 พฤศจิกายน 2568 ตามเวลาท้องถิ่น คลอเดีย เชนบาม ประธานาธิบดีหญิงคนแรกของเม็กซิโก ตัดสินใจดำเนินการทางกฎหมายต่อชายที่ล่วงละเมิดทางเพศ ขณะที่เธอกำลังพูดคุยกับผู้สนับสนุน นำไปสู่ภาพสะท้อนวัฒนธรรมมาคิสโม่ในเม็กซิโก

เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในวันที่ 4 พฤศจิกายน (วันอังคารที่ผ่านมา) ขณะที่เธอกำลังพบปะกับผู้สนับสนุน บริเวณใกล้ทำเนียบประธานาธิบดี ในกรุงเม็กซิโกซิตี้ มีชายคนหนึ่งเข้ามาประชิด พร้อมจับหน้าอกและพยายามจูบที่ต้นคอของเธอ ก่อนจะมีเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยของเธอเข้ามาขัดขวาง

A man approached Sheinbaum, groped her chest and attempted to kiss her neck./ Photo: The Guardian

เชนบามตัดสินใจดำเนินการทางกฎหมายต่อชายคนนี้ “ฉันตัดสินใจที่จะฟ้องผู้ชายที่เมาและลวนลามฉัน เพราะนี่คือสิ่งที่ฉันต้องเผชิญในฐานะผู้หญิง และเป็นสิ่งที่ผู้หญิงทุกคนในประเทศนี้ต้องเผชิญ” เธอยังกล่าวอีกว่าเหตุการณ์นี้ไม่ใช่ครั้งแรกที่เธอถูกล่วงละเมิดทางเพศ แต่เธอเคยเผชิญกับเรื่องนี้แล้ว ในตอนที่เป็นนักศึกษา

ชายคนดังกล่าวถูกจับกุมเมื่อคืนที่ผ่านมา ตามคำกล่าวของนายกเทศมนตรีกรุงเม็กซิโกซิตี คลารา บรูกาดา และขณะนี้ถูกควบคุมตัวอยู่ที่หน่วยสืบสวนอาชญากรรมทางเพศ โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจของเมืองเม็กซิโกซิตี้ ระบุว่าจากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าผู้ชายคนนี้ได้ล่สงละเมิดผู้หญิงอีก 2 คน ในวันเดียวกัน

จากคลิปวิดีโอเชนบาม ผู้ซึ่งดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีหญิงของเม็กซิโกถูกลวนลาม ได้จุดกระแสและการวิพากษ์วิจารณ์ถึงการล่วงละเมิดทางเพศ และความปลอดภัยของผู้หญิงเม็กซิโก

หลังจากเหตุการณ์นี้ สังคมได้แสดงความกังวลต่อความปลอดภัยของเชนบาม เนื่องจากก่อนหน้านี้เพียงไม่กี่วัน ได้เกิดเหตุลอบสังหาร คาร์ลอส มันโซ นายกเทศมนตรีเมืองอูรัวปัน ในระหว่างการเฉลิมฉลองเทศกาลแห่งความตาย นำไปสู่การตั้งคำถามของสังคมในเรื่องระดับการรักษาความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่รัฐ

มาตรฐานความปลอดภัยที่เป็นข้อกังวลของสาธารณชน สืบเนื่องมาจากการประกาศยกเลิกการ์ดประธานาธิบดีของเม็กซิโก ตั้งแต่ในสมัยประธานาธิบดีอันเดรส มานูเอล โลเปซ โอบราดอร์ โดยมีความเชื่อว่า “ประชาชนจะปกป้องเราเอง” ซึ่งเชนบามได้ตัดสินใจดำเนินการตามนโยบายนี้ ทำให้เธอมีเพียงทีมเจ้าหน้าที่สำหรับให้การช่วยเหลือเล็กๆ เท่านั้น

โดยเธอได้แถลงต่อสื่อมวลชนในวันที่ 5 ว่า “เราไม่สามารถอยู่ห่างจากประชาชนได้ นั่นจะเท่ากับปฏิเสธตัวตนของเราเอง ผู้ช่วยของเราจะยังคงติดตามเราไปทุกที่ แต่เราต้องอยู่ใกล้ชิดกับประชาชนเสมอ”

Machismo : อาชญากรรมต่อผู้หญิง ในสังคมชายเป็นใหญ่

Sheinbaum told the media that she decided to press charges on the man./ Photo: The Guardian

“ถ้าพวกเขาทำแบบนี้กับประธานาธิบดีของประเทศ แล้วอะไรคือสิ่งที่เกิดขึ้นกับเด็กสาวทั่วเม็กซิโก?” เชนบามได้กล่าวในขณะที่เธอแถลงเรื่องการตัดสินใจดำเนินคดีทางกฎหมายกับชายที่คุกคามเธอ

เหตุการณ์นี้ได้ทำให้เกิดข้อถกเถียงในสังคมเม็กซิโกถึงคุณภาพชีวิตของผู้หญิงในประเทศ โดยกลุ่มสิทธิสตรีและนักวิจารณ์สตรีนิยม ระบุว่าสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นภาพสะท้อนของ “วัฒนธรรมมาคิสโม่” ที่ฝังรากลึกอยู่ในสังคมของเม็กซิโก

Many Mexican women suffered from the crimes against women and attempted to fight the system./ Photo:BBC

มาคิสโม่ คือ วัฒนธรรมที่ยกย่องความเป็นชายเกินขอบเขต โดยมักเชื่อว่าผู้ชายเหนือกว่าผู้หญิง ทั้งในด้านอำนาจ บทบาททางสังคม และความสามารถในการตัดสินใจ

ผู้หญิงเม็กซิโกแสดงความเห็นว่าพวกเธอไม่เชื่อว่าสามารถพึ่งพาตำรวจในการดำเนินคดีอาชญกรรมทางเพศได้ ไม่ว่าจะเป็นในเมืองที่การล่วงละเมิดทางเพศเป็นอาชญากรรมที่ต้องได้รับโทษหรือไม่ สะท้อนให้เห็นว่าวัฒนธรรมดังกล่าวฝังรากลึกทั้งในระดับการดำเนินชีวิตและกฎหมายของเม็กซิโก ดังนั้น การชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีของเชนบามจึงเป็นการจุดประกายความหวังว่าสังคมชายเป็นใหญ่ในเม็กซิโกกำลังจะสิ้นสุดลง

เชนบามได้ประกาศหลังจากที่เธอชนะการเลือกตั้งว่าจะนำเม็กซิโกไปสู่ประเทศที่ปลอดภัยและเท่าเทียมสำหรับผู้หญิงมากขึ้น ตัวอย่างนโยบายในการผลักดันสิทธิสตรีของเธอ เช่น นโยบายเงินบำนาญสำหรับผู้หญิง, นโยบายความเท่าเทียมของเงินจ้าง โดยกำหนดให้การจ่ายค่าจ้างผู้หญิงน้อยกว่าผู้ชายขัดต่อรัฐธรรมนูญ และนโยบายระบบการดูแลระดับชาติ เพื่อลดบทบาทในการเป็นผู้ดูแลของผู้หญิง

นอกจากนั้น เธอยังบังคับให้หน่วยงานความมั่นคงและยุติธรรมยอมรับว่าเพศสามารถเป็นปัจจัยในการก่ออาชญากรรมได้ พร้อมทั้งกำหนดให้ทุกรัฐมีสำนักงานอัยการเฉพาะทางสำหรับคดีฆาตกรรมผู้หญิง (femicides) ซึ่งเม็กซิโกนิยามว่าเป็นคดีที่เจ้าหน้าที่สามารถพิสูจน์ได้ว่าผู้หญิงถูกฆ่า เพราะเหตุแห่งเพศ

ภายหลังเหตุการณ์การล่วงละเมิดทางเพศ เชนบามได้ประกาศโครงการใหม่ ประกอบด้วยการผลักดันการล่วงละเมิดทางเพศเป็นความผิดที่ต้องได้รับโทษในทุกเมืองของเม็กซิโก การให้ความรู้อัยการและผู้พิพากษาเกี่ยวกับอาชญากรรมต่อผู้หญิง และการสนับสนุนให้ผู้หญิงกล้ารายงานเหตุล่วงละเมิดทางเพศ

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงสังคมเม็กซิโกให้ไปสู่สังคมที่เท่าเทียมและปลอดภัยสำหรับผู้หญิงยังคงเป็นเรื่องที่ยาก ซึ่งเห็นได้จากตัวเลขคดีฆาตกรรมผู้หญิงเม็กซิโกสูงกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลก แต่เป็นตัวเลขที่น้อยลงในรอบ 3 ปีของเม็กซิโก ขณะเดียวกันตัวเลขอาชญากรรมต่อผู้หญิงแต่ไม่ถึงตายนั้น ไม่ลดลงแต่อย่างใด

Citlalli Hernández Mora, the first minister for women./ Photo: Mexico News Daily

ส่วนหนึ่งของปัญหาคือการที่อาชญากรทางเพศเหล่านี้ไม่ได้รับการลงโทษจากความผิดที่พวกเขาทำ “แม้ว่าเราจะปรับปรุงการช่วยเหลือ หรือแม้ว่าจะมีการรายงานคดีมากขึ้น วิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันและมุ่งสู่การกำจัดปัญหาคือการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม” เฮอร์นันเดซ โมรา รัฐมนตรีคนแรกสำหรับผู้หญิง กล่าว

สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาอาชญากรรมที่เกิดขึ้นกับผู้หญิงในเม็กซิโก หรือแม้กระทั่งกับประธานาธิบดีที่มีเพศสภาพเป็นผู้หญิง ถูกหล่อหลอมมาจากวัฒนธรรม ความคิด และความเชื่อว่าเพศชายมีบทบาทและความสามารถมากกว่าเพศหญิง

แม้จะมีประธานาธิบดีหญิงคนแรกที่เข้ามาดำรงตำแหน่ง พร้อมด้วยนโยบายต่างๆ ที่มุ่งมั่นผลักดันคุณภาพชีวิตขั้นพื้นฐานของผู้หญิงในการมีชีวิตที่ปลอดภัย แต่ด้วยวัฒนธรรมที่ฝังรากลึกและยังถูกส่งต่อเรื่อยๆ การมีเชนบามหรืออนาคตเชนบามก็ไม่สามารถเป็นเครื่องการันตีชีวิตที่ปลอดภัยขึ้นของผู้หญิงเม็กซิโกได้เลย

แหล่งที่มา : CNN & The New York Times