SAPM Talk Ep.12 เปิดใจ “บิ๊กโก๋” ผช.ผบ.ทอ. และ ผอ.JIC

จากบทบาทโฆษกกองทัพอากาศ สู่ตำแหน่งผู้ช่วยผู้บัญชาการทหารอากาศ (ผช.ผบ.ทอ.) และผู้อำนวยการศูนย์ข่าวสารสถานการณ์ไทย–กัมพูชา (ผอ. JIC) “บิ๊กโก๋” พล.อ.อ.ประภาส สอนใจดี เปิดมุมมองการทำงานในบทบาทสำคัญ ท่ามกลางความท้าทายด้านความมั่นคงและสงครามรูปแบบใหม่ พร้อมเผยแนวทางการปรับตัวของกองทัพอากาศในยุคเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว SAPM Talk Ep.12 ชวนเปิดใจถึงเบื้องหลังการทำงานของผู้บริหารกองทัพอากาศ กับหลักคิดในการทำงานเพื่อกองทัพและประเทศชาติ แนวทางดูแลกำลังพลรุ่นใหม่ ตลอดจนวิสัยทัศน์ต่ออนาคตกองทัพอากาศ และการสร้างความเข้าใจกับประชาชน

สถานการณ์ปัจจุบันชายแดนไทยกัมพูชา

ในส่วนการลงพื้นที่ของศูนย์ข่าวสารสถานการณ์การไทยกัมพูชา มีเป้าหมายต้องการไปดูพื้นที่จริง เพราะบางครั้งเราได้รับรายงาน เราเห็นภาพ และก็มีกระแสต่าง ๆ รวมทั้งข่าวลือจากฝั่งกัมพูชา ฉะนั้นการไปลงพื้นที่จริงไปพูดกับคนที่อยู่ในพื้นที่จริง จะได้เห็นและรับรู้ว่าน้อง ๆ ทหารในแนวหน้าเขาปฏิบัติหน้าที่กันอย่างไรรู้สึกอย่างไร บางเรื่องน้องทหารในแนวหน้าที่อยู่ที่นี่ก็อาจจะได้ยินข่าวต่าง ๆ แล้วอาจจะกังวลเราก็ไปให้กำลังใจ บางเรื่องเขาไม่สามารถพูดได้ด้วยตัวเขาเอง เราก็จะรับข้อมูลเหล่านั้นมาแล้วก็นำมาเข้ากระบวนการตรวจสอบ แล้วก็วิเคราะห์ และก็นำไปสู่กลุ่มเป้าหมายต่าง ๆ ที่สำคัญเป้าหมายก็คือสร้างความมั่นใจ สร้างขวัญกำลังใจ และนำสิ่งที่เห็นจริงในพื้นที่มาสื่อสารให้กับประชาชน และก็ประชาคมโลก

ส่วนปราสาทตาควายก็พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวได้ ในส่วนของพื้นที่อื่นๆ จะมีการพัฒนาด้วยหรือไม่นั้น เท่าที่ทราบจากการประกาศแถว ๆ พื้นที่ภูมะเขือก็จะมีการวิ่งออกกำลังกาย แล้วก็มีการทำเป็นเช็คพอยต์จุดเช็คอินต่าง ๆ ภูมะเขือมันเป็นพื้นที่ของเราและเป็นเนินที่สวยงามมาก ยู่บนฝั่งเนิน 350 สามารถมองเห็นฝั่งไทยมองเห็นฝั่งกัมพูชา แล้วมองเห็นแนวภูผา แนวเทือกเขา แต่น่าเสียดายปราสาทตาเมือนธม มันคือโบราณสถานที่มีอารยธรรมเป็น 1,000 ปี ที่สร้างขึ้นมาด้วยความเชื่อของคนโบราณ แต่ว่ามันต้องถูกมาแย่งชิง เกิดการปะทะ แล้วก็สร้างความขัดแย้ง ของคนในพื้นที่ที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์เต็มที่ ตามจริงมันน่าจะเป็นแหล่งที่เรียนรู้ว่าเมื่อสมัยก่อนเขาทำกันอย่างไร สร้างกันมาอย่างไร

ความกดดันหลังรับตำแหน่ง

วันแรกที่รับทราบตนปฎิบัติหน้าที่อยู่ที่กองบิน 3 โดยไปตรวจงานและเยี่ยมงานวันวีรบุรุษ ก็ได้รับโทรศัพท์จากทางทีมงานของท่านรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม (รมช.กลาโหม) ขอเชิญมาเป็นผู้อำนวยการศูนย์ข่าวสารสถานการณ์ไทยกัมพูชา ตอนนั้นไม่รู้ข้อมูลอะไรเลยก็นั่งคิดทบทวนอยู่บนเครื่องบิน และต้องรีบกลับด้วยเพราะว่าเหตุการณ์กำลังจะมีเหตุการณ์ที่จะปะทะกัน โดรนกำลังจะบินขึ้นเพื่อจะตรวจการต่าง ๆ  ถามว่ากดดันมั้ยตอนแรกก็ตกใจ ว่า รมช.กลาโหม คิดยังไงนะถึงให้เราได้ทำหน้าที่ ผอ.JIC แต่สุดท้ายเราก็มองว่ามันทำเพื่อประเทศชาติ ก็คิดวางแผนเตรียมการ ซึ่งก็ได้จากประสบการณ์ที่เป็นโฆษกกองทัพอากาศ และเป็นอาจารย์โรงเรียนเสนาธิการทหารอากาศ และสะสมองค์ความรู้เรื่องของการสื่อสารเชิงยุทธศาสตร์มา ก็มาจับทำเป็นคู่มือ Standard Operation Procedure หรือ SOP ที่เรียกว่า แนวทางปฏิบัติการทำงาน โดยมีการเรียกประชุมเย็นของวันนั้นและก็เริ่มทำงาน โดยทำงานด้วยความสุข ทุกคนมีเป้าหมายเดียวกัน ถ้าถามว่ากดดันมั้ยวินาทีแรกก็กดดันเหมือนกัน แต่หลังจากนั้นก็ตั้งสติ แล้วทำโดยมีเป้าหมายเพื่อประเทศชาติ  ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องง่ายนะ อย่างตนจะเกษียณราชการในปี 2569  ตนก็คิดว่าทำงานมาตลอดเวลาถือว่าเป็นความภาคภูมิใจ และดูแลให้ข่าวสารข้อเท็จจริงให้กับประเทศไทยให้ประเทศมีจุดยืนอยู่ตรงปัจจุบัน และตนก็คิดว่าประเทศไทยไม่ได้ด้อยไปกว่าประเทศอื่น  ย้ำว่าทั้งหมดนี้มันไม่ใช่ระดับประเทศแต่มันระดับโลกและระดับชาติ

กองทัพอากาศในปี 2569

ปีนี้สิ่งสำคัญก็คือ พล.อ.อ.เสกสรร คันธา ผู้บัญชาการทหารอากาศ (ผบ.ทอ.) มีเจตนารมณ์ชัดเจนทุกเรื่อง แม้แต่เรื่องทั่วๆ ไป เช่น เรื่องทหารหญิงก็ปรับบทบาทให้ดีขึ้น เรื่องศูนย์ช่วยเหลือผู้สูงอายุก็เพิ่มที่พักที่อาศัยคุณภาพชีวิตก็เพิ่มให้มากขึ้น และทำเน้นย้ำชัดเจนว่าวัฒนธรรมต่าง ๆ ของเราจะต้องเป็นความเป็นมืออาชีพ เรื่องของการชดเชยยุทธปัจจัยหรือ Offset Policy ก็เน้นย้ำและทำตาม MOA ให้เป็นรูปธรรมมากที่สุด รวมถึงการพัฒนากำลังพลให้มีคุณภาพชีวิตดี มีความสุข รักการทำงาน รวมทั้งเรื่องยุทธการกต้องมองว่าเราขาดอะไรจากบทเรียนที่ผ่านมา ก็รับบทเรียนมาเสริมมาเติม ทั้งหมดก็เป็นไปตามวิสัยทัศน์กองทัพอากาศ คำว่ากองทัพอากาศที่มีประสิทธิภาพด้วย Network Centric Operation

จากโฆษก ทอ. สู่ ผช.ผบ.ทอ.

มีความแตกต่างมาก ในการปฏิบัติหน้าที่เป็นโฆษกกองทัพอากาศ ตอนนั้นเป็นอำนวยการสำนักนโยบายและแผน กรมยุทธการทหารอากาศ เราก็ศึกษาเรียนรู้ว่าโฆษกพูดอะไรบ้าง ต้องเอานโยบาย ผบ.ทอ. มาย่อยให้เข้าใจง่าย และเราจะไม่ทำเชิงรับเราจะเชิงรุกอย่างเดียว อะไรที่อยากจะบอกต้องบอก อะไรที่สื่อต้องการจะรู้ต้องให้ ต้องพูด สื่อคือพันธมิตร คือช่องทางที่จะสื่อสาร ก็ใช้หลักการนี้ติดตามให้เกียรติสื่อมวลชนตลอดทุกช่องทาง ตอนเป็นรองเจ้ากรมกิจการพลเรือนทหารอากาศก็พักเพราะงานเยอะ แล้วมาเป็นรองเสนาธิการทหารอากาศ แล้วมาเป็นผช.ผบ.ทอ.บทบาทมันจะต่างกัน ผช.ผบ.ทอ.จะเป็นงานหน้าที่ตามกฎหมาย ตามความรับผิดชอบ ตามมอบหมายของผบ.ทอ. ก็มีความรับผิดชอบมากขึ้น ต้องเป็นประธานการจัดคอนเสิร์ตกองทัพอากาศ ประธานปรับวางที่ตั้งกองทัพอากาศ เป็นประธานคณะกรรมการเสริมสร้างขีดความสามารถสนามบินเชียงราย และเรื่องต่าง ๆ ที่ ผบ.ทอ. มอบหมาย

สิ่งที่ยึดเหนี่ยวจิตใจที่ทำให้เรารู้สึกว่าต้องทำเพื่อประเทศชาติ

ทุกบทบาททุกหน้าที่สำคัญหมด เพราะชีวิตทั้งชีวิตอยู่ที่กองทัพอากาศ ถ้ากองทัพอากาศมีความเข้มแข็ง อย่างเช่น ปรากฏในเหตุการณ์ความขัดแย้งไทยกัมพูชา ก็จะนำสู่สิ่งที่ดีกับประเทศชาติ ตนมักจะมีหลัก ย. อยู่ ได้แก่ 1.ยิ้ม เพื่อไม่ให้มันเครียด 2.เย็น บางเรื่องข่าวเข้ามามันอาจจะเป็นข่าวลวงข่าวหลอก ต้องใจเย็น ๆ ดูให้ชัดเจนตรวจสอบให้ดี แล้วก็ 3.ยอ ชื่นชมกันทีมงานชื่นชมให้กำลังใจกัน อะไรผิดอะไรถูกก็แก้ไขได้ ไม่มีปัญหา 4.ยอมถ้ามันเรื่องไม่ซีเรียสมากก็ยอม ๆ

วิธีจัดการกับความเครียด

อันดับที่ 1 ตนออกกำลังกาย อันดับที่ 2 ก็คือเดี๋ยวมันก็ผ่านไปต้องเตือนตัวเองตลอด พยายามไม่เก็บอะไรมาให้มันเครียด แล้วก็ทำงานด้วยความมั่นใจอาจจะมีทีมงานดีด้วย ถามว่าเครียดหรือไม่ ลึกๆ ก็อาจจะมี แต่เราเป็นผู้นำบางทีเราก็ต้องแสดงบทบาทที่ถ้าเราเครียดไปปุ๊บมันก็จะเครียดกันทั้งหมด แต่ถามว่ามันก็มีมั้ยมันก็มีแรงกดดัน แต่เราก็ใช้สติ ใช้ความรู้ แล้วก็มีอะไรที่เราตัดสินใจแล้วมันจะมีบวกมีลบมากมาย เราก็ถามผู้บังคับบัญชาถามผู้ที่มีอำนาจตัดสินใจ ได้ทิศทางชัดเจนปุ๊บเราก็ทำงานง่าย อธิบายภาษาเข้าใจง่ายๆ ว่าอย่าเอาปัญหามาไว้ที่ตัว มองไว้ข้างนอก ไม่มีใครรักเราดูแลสุขภาพเราเท่าตัวเรา เราทำเต็มที่เต็มที่สุดท้ายร่างกายไปไม่ไหวมันก็ไปต่อไม่ได้ ก็เป็นวิธีบริหารจัดการธรรมดาของผู้นำทุกคน ผู้นำทุกคนเครียดหมดแต่ว่าการบริหารความเครียดสำคัญ ตนเคยพูดเหมือนกับการบริหารความเครียดที่มันมี 5S 1.Sleep หรือนอน 2.Sport หรือกีฬา 3.Smile หรือยิ้ม 4.Speak หรือพูด 5.Sex หรือเซ็กส์

วิธีรับมือกับ AI ข่าวปลอม

เรามีผู้เชี่ยวชาญด้านไซเบอร์คอยติดตามอยู่แล้ว บางครั้งภาพจาก AI จะมีสัญลักษณ์เฉพาะที่พอสังเกตได้ แต่บางเรื่องเราก็อาจถูกหลอกได้เช่นกัน อย่างไรก็ตาม AI ยังมีประโยชน์ โดยเฉพาะการเลือกใช้หลายๆ โมเดลมาเปรียบเทียบกัน เช่น ให้ AI ร่างโครงสร้างงานที่ซับซ้อน จากนั้นผู้มีความรู้จึงนำมาตรวจสอบ (Defend) ว่าเหมาะสม ถูกต้องตามกฎหมาย หรือตรงกับเป้าหมายที่ต้องการสื่อสารหรือไม่ นอกจากนี้ เราได้แจ้งเตือนข้าราชการทุกคนให้ระมัดระวังการใช้ AI ประเภท Open Source โดยห้ามนำข้อมูลลับที่สุดหรือข้อมูลที่ไม่ควรเปิดเผยใส่ลงไปในระบบ พร้อมทั้งให้ความรู้ความเข้าใจอย่างต่อเนื่องสำหรับกองทัพอากาศ เราใช้ AI มานานแล้ว ทั้งในระบบบัญชาการและควบคุม (Command & Control) และระบบตรวจจับอัตโนมัติ ไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับเรา แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ การสร้างความเข้าใจแก่กำลังพลรุ่นใหม่ ให้ใช้ AI อย่างมีคุณธรรม จริยธรรม และตัดสินใจโดยไม่ส่งผลกระทบต่อภาพรวมของกองทัพอากาศ

สหรัฐอเมริกาเตรียมรื้อฟื้นการฝึกร่วมกับกัมพูชา Angkor Sentinel ไทยควรมีข้อกังวลหรือไม่ เรื่องการฝึกทหาร เราฝึกมากกว่ากัมพูชาอยู่แล้ว ทั้งนี้การฝึกจะอยู่ในระดับไหนก็ขึ้นอยู่กับศักยภาพของประเทศเจ้าภาพ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นการฝึกความรู้ทั่วไป การที่สหรัฐฯ จะเลือกฝึกกับใครถือเป็นธรรมเนียม (Custom) และสิทธิ์ของเขา เราไปบังคับไม่ได้ สิ่งที่เราต้องทำคือกลับมาพัฒนาศักยภาพของเราเองอย่างต่อเนื่อง ในระดับสากล เราอยู่ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศและการเคารพเขตแดน เราไม่มีนโยบายรุกรานใคร แต่หากมีใครริเริ่มการกระทำใด ๆ เราก็มีความพร้อมในการป้องกันประเทศ การฝึกนั้นมีหลายรูปแบบ ตั้งแต่การฝึกบนโต๊ะ (Tabletop Exercise) ไปจนถึงการฝึกจำลอง โดยไม่ได้หมายความว่าจะต้องใช้อาวุธจริงเสมอไป สำหรับเรา มีประสบการณ์ฝึกใหญ่ๆ อย่าง COPE Tiger ร่วมกับกองทัพอากาศต่างชาติมานานหลายปีและปฏิบัติได้จริง ดังนั้น เมื่อเขาขยับพัฒนาขึ้น เราก็ต้องขยับตามเพื่อไม่ให้ทิ้งห่าง แต่ท้ายที่สุดแล้ว ทั้งสองประเทศก็ยังคงต้องพึ่งพาและแยกออกจากกันไม่ได้

การดูแลกำลังพลชั้นผู้น้อย

สำหรับกำลังพลชั้นผู้น้อย ซึ่งรวมถึงทหารกองประจำการด้วย เราเน้นเรื่องการฝึกอย่างมืออาชีพ ควบคู่กับการยกระดับคุณภาพชีวิตอย่างรอบด้าน เราช่วยสร้างอาชีพให้เขา และดูแลอย่างใกล้ชิด เนื่องจากพบว่ามากกว่า 50% มีปัญหาเรื่องยาเสพติด รวมถึงบางส่วนมีภาวะทางจิตเวชหรือยังไม่พร้อมในการปรับตัว เรากำกับดูแลด้วยความเข้าใจ ยึดหลักศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และต้องไม่มีการทำร้ายร่างกายอย่างเด็ดขาด ส่วนทิศทางของกองทัพอากาศ เรามุ่งมั่นเดินหน้าตามแผนแม่บทและยุทธศาสตร์ เพื่อก้าวไปสู่การเป็นหนึ่งในกองทัพอากาศที่ดีที่สุดในอาเซียน หรือ One of the Best Air Forces in ASEAN ที่มีความพร้อมสูงสุดในการปกป้องประเทศ ทั้งการจัดหารบยุคใหม่ อย่าง Gripen E/F ระบบบินเติมน้ำมันกลางอากาศ ตลอดจนยุทโธปกรณ์ทันสมัย เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการสกัดกั้นและลดทอนกำลังหากถูกรุกราน ทั้งหมดนี้ขับเคลื่อนตามเจตนารมณ์ของ ผบ.ทอ. ที่เน้นพัฒนาทักษะกำลังพล ปรับปรุงยุทโธปกรณ์ และพัฒนาระบบสงครามสมัยใหม่ เช่น ระบบโดรน ระบบต่อต้านโดรน และการเชื่อมโยงระบบเข้าด้วยกัน เพื่อให้ใช้งานได้อย่างเชี่ยวชาญ แม่นยำ และพร้อมที่สุดในการปกป้องประเทศชาติโดยไม่หยุดพัฒนา

ขอฝากถึงประชาชน

อยากเรียนประชาชนว่าในบทบาทผู้อำนวยการศูนย์ข่าวสารสถานกาณ์ไทย-กัมพูชา ตนทำหน้าที่ในนามของประเทศ ขอให้ทุกคนมั่นใจว่า การตอบโต้หรือชี้แจงของเราจะไม่มีการยั่วยุ หรือใช้อารมณ์อย่างเด็ดขาด ทุกอย่างอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริง ถ้อยแถลงร่วม ตลอดจนนโยบายของรัฐบาล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ผู้บัญชาการทหารสูงสุด และผู้บัญชาการเหล่าทัพ ซึ่งเราทำงานเป็นเอกภาพเดียวกัน หน้าที่หลักของตนคือการย่อยเรื่องที่ยากและสับสนให้เข้าใจง่ายที่สุด และเมื่อมีประเด็นโจมตีจากอีกฝ่าย และมีหน้าที่ชี้แจงด้วยข้อเท็จจริงเพื่อให้สังคมได้ใช้วิจารณญาณ สุดท้ายนี้ในส่วนของกองทัพอากาศ ขอให้ประชาชนเชื่อมั่นว่าเราทุกคนคือทหารของประชาชน มีความพร้อมปฏิบัติหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ และพร้อมทำสิ่งที่ดีที่สุดเพื่อปกป้องประเทศชาติในยามวิกฤตตลอด 24 ชั่วโมง